Search
Close this search box.

Stereolabs Lætitia Sadier: ‘Verwacht geen verlosser van buitenaf, maar neem al je macht in eigen hand.’ 

Al sinds de begintijd van avant-popband Stereolab houdt oprichtster Lætitia Sadier zich bezig met van alles en nog wat – van analyses van het wereldsysteem tot surrealisten. In dit interview met Jacobin legt ze uit waarom ze wel radicaal is, maar geen redder. 
Laetitia Sadier tijdens een optreden in 2021 (Wikimedia Commons)

Jacobin #1 is uit.
Abonneer je voor €30 en we sturen hem op.

Lætitia Sadier zou de perfecte chanteuse voor het einde van de wereld kunnen zijn. Als medeoprichtster en leadzangeres van avant-popband Stereolab is ze politieke thema’s nooit uit de weg gegaan, niet op albums van de band en ook niet in haar solowerk waarmee ze in 2010 debuteerde (met het album The Trip). Stereolab, dat in 1990 werd opgericht en in 2019 na een onderbreking van tien jaar hergroepeerde, vestigde zijn linkse geloofsbrieven op LP’s als Mars Audiac Quintet (1994), Emperor Tomato Ketchup (1996) en Dots and Loops (1997). De songteksten op deze albums gaan onder andere over wereldsystemen, situationisme en surrealisme, vaak ondersteund door een meeslepende krautrock en motorische beat. Rockcriticus Robert Christgau deed de nummers van Stereolab ooit af als ‘marxistische achtergrondmuziek’, een etiket dat de band alleen maar populairder maakte bij fans.  

Sadiers nieuwe album Rooting for Love verschilt duidelijk van haar werk van dertig jaar geleden. Toch is ze haar radicale wereldbeeld niet kwijtgeraakt. Nu richt ze haar kritische blik op de sociale en culturele crises veroorzaakt door COVID-19, extreemrechts in Europa en de dreigende ineenstorting van het ecosysteem. Tussen de gelaagde composities en naadloos aaneengeregen geluidscollages zit een onmiskenbare politieke boodschap: Sadier ziet liefde als oplossing voor de grote problemen van nu. Met zijn synthpopmelodieën en nachtelijke sfeer zou je Rooting for Love kunnen omschrijven als ‘loungemuziek voor de apocalyps’. 

In navolging van voorgangers als Alexandra Kollontai is Sadiers nieuwe album geen typische liefdesliedjes-LP, maar een album dat is geworteld in ideeën over verzet en radicale sociale verandering. Sadier zet ze met stijl en overtuiging neer. Ze sprak met Jacobin over haar benadering van de liefde en het revolutionaire potentieel ervan. 

Mijn eerste vraag gaat over het collectieve aspect van Rooting for Love, zowel in de opname als in de nadruk op ‘gnosis’ – het idee dat er een collectief streven naar kennis moet zijn. Kun je vertellen wat de aanleiding was voor dit album en wat je politieke en intellectuele motieven waren? 

Het album kan op veel niveaus gelezen worden. En weet je, ik kan niemands interpretatie sturen, uiteindelijk is het gewoon een oriëntatie. Wat ik zeker wél wilde, was dat het album het collectieve aspect van creatie zou vertegenwoordigen. Als ik teksten schrijf, word ik gedreven door iets wat nieuw voor me is – nieuwe vragen, en ik voel dat de antwoorden later zullen komen. Welke sociale kwesties spelen er, in mijn omgeving en in het algemeen? Alles wat we doen, alles wat er gebeurt, is het product van onderlinge relaties. We zijn geen geïsoleerde mensen. De verbindingen gaan veel dieper dan men ons wil doen geloven. 

Er staat niets op dit album dat overduidelijk over de pandemie gaat, en toch lijkt het thema van onderlinge relaties verbonden met deze recente crisis. Speelde de pandemie een rol bij het schrijven? 

Tijdens de pandemie werden mensen op een extreme manier gescheiden. Ik begrijp wel waarom mensen complottheorieën begonnen te ontwikkelen. Persoonlijk vond ik de pandemie supertraumatisch, omdat ik me vanuit mijn gevoel, en ook energetisch, bewust ben van verbondenheid. Let wel, je hoeft niet fysiek met iemand verbonden te zijn om je met diegene verbonden te voelen. Toch vond ik het ontzettend wreed dat iedereen uit elkaar moest. Via mijn album wilde ik me weer verbinden met het collectief. Aan de andere kant was die loskoppeling van het collectief een kans om me dieper met mezelf te verbinden. 

Onlangs speelden we in Utrecht, en – iemand stuurde me een foto van bovenaf – de mensen stonden in rijen, met een klein vierkant van leegte om zich heen.

Op politiek niveau heeft de pandemie de zeer zwakke, ondergefinancierde medische dienstverlening aan het licht gebracht. Er zijn pogingen geweest om die ontwikkeling tegen te gaan, maar vreemd genoeg zijn die nooit van de grond gekomen.

Merkte je deze verschuiving in sociale verbondenheid ook op nadat je weer begon te toeren? Hoe was het publiek?

Onlangs speelden we in Utrecht, en – iemand stuurde me een foto van bovenaf – de mensen stonden in rijen, met een klein vierkant van leegte om zich heen. Ik heb een paar optredens tijdens de pandemie gedaan waarbij iedereen in stoelen zat met maskers op, en dat is zo deprimerend, weet je. Vooral in die omgeving, waar je geacht wordt dicht bij elkaar te zijn. Je hoort eigenlijk samen te zweten! We gingen samen door dat moment van scheiding, paradoxaal gezegd. Dit album is het product van dat moment van pandemische scheiding. 

Er zit een zin in Cloud 6, het laatste nummer van het album: ‘De wereld verloochent haar vrijheid omdat ze bang is.’ Het viel me op dat dat van toepassing zou kunnen zijn op de pandemie, maar ook op de recente politiek in de Verenigde Staten en Europa, met vreemdelingenhaat en de heropleving van extreemrechtse politiek. We leven in een wereld met meerdere, escalerende angsten, waar mensen verschillend op reageren. 

Angst is heel menselijk. Het is een van onze primaire gevoelens en een natuurlijke reactie, een oerreactie van het reptielenbrein. Tegelijkertijd wordt het uitgebuit door de macht, om mensen op hun niveau te houden, zodat ze minder geneigd zijn om zich doeltreffend te organiseren om die macht omver te werpen. Als je in angst of in shock bent, kun je niet helder denken. Je bent dan eerder geneigd om de kudde te volgen en samen te werken met de beul. Je frontale cortex is gedeactiveerd.

Wiens eigendom was het eigenlijk? Jij hebt het gestolen! Daarom ben je zo verdomd paranoïde.

Het is verschrikkelijk hoe mensen in Amerika volledig paranoïde worden gemaakt. ‘Pak mijn wapens niet af!’ De wereld wordt gezien als een bedreiging en een gevaar voor je eigen bezit. Maar wiens eigendom was het eigenlijk? Jij hebt het gestolen! Daarom ben je zo verdomd paranoïde, je voelt je schaamtevol en onrechtmatig. 

Er zitten dus al veel dingen in de psyche van mensen, mezelf meegerekend. We zijn gevoelig om gemanipuleerd te worden. In Amerika is de situatie bijzonder ernstig, want je hebt daar het recht om een wapen te houden en je krijgt de indruk dat er voortdurend bedreigingen zijn. Dat maakt alles nog instabieler en gevaarlijker. 

‘De wereld verloochent haar vrijheid omdat ze bang is’ gaat over de pandemie. Maar niet alleen daarover, het is ook een oude truc. Mensen worden in angst gehouden om makkelijker zondebokken te kunnen aanwijzen waarop we onze eigen zelfhaat kunnen projecteren. Het is belangrijk dat we ons bewust zijn van deze mechanismen. Om te weten dat we de hele tijd projecteren en waarschijnlijk iemand gaan haten omdat diegene als ‘de Ander’ wordt geïdentificeerd, alleen maar om van onze eigen verantwoordelijkheid af te komen.

Het album gaat ook daarover. Het gaat over de schaduw in onszelf die we te beschamend en onacceptabel vinden, die we ons niet kunnen toe-eigenen. Dus projecteren we hem op onze vrienden, onze familie, op de buurvrouw, op de vrouw in de winkel.

Dan over de titel van het album, Rooting for Love. Het is geen conventioneel album met liefdesliedjes. Aan de ene kant ‘root’ je in de zin van het kiezen voor de liefde. Aan de andere kant ‘root’ je ook als in graven, naar liefde op nieuwe plekken. 

Liefde is de tegenovergestelde kracht van angst. En op dit moment moeten we kiezen tussen beide: óf we kiezen ervoor om aan angst ten onder te gaan, óf we stijgen op naar de veel hogere frequentie van de liefde, hoger ook dan jaloezie, afgunst en woede. Liefde is verhevener. Deze verschuiving moet energetisch gebeuren, via ons hart. Er is veel meer dan we met onze ogen of zintuigen kunnen waarnemen. 

Op elk moment hebben we de keuze om de angst te accepteren. Die angst is gefabriceerd, het is een construct, een verhaal dat we hebben geïnternaliseerd toen we opgroeiden, misschien slepen we de angst al millennia met ons mee via onze voorouders. We kunnen op die angst reageren, of reageren op liefde, op hogere frequenties die we in onszelf kunnen cultiveren. 

Ik denk dat we kunnen kiezen. Het album gaat over hoe we onze realiteit mede creëren. Ik weet dat dit misschien wreed klinkt, maar sommige mensen zeggen: ‘Jij wordt tenminste niet gebombardeerd.’ Nee, klopt, en daar ben ik erg dankbaar voor.

Bedoel je Gaza?

Ik ben niet in Gaza. Ik ben geen Oekraïner, geen Jemeniet en ook geen Eritreeër. Ik denk dat we heel voorzichtig moeten zijn, want we bevinden ons momenteel op een planeet waar heel veel wapens in omloop worden gebracht. Het vormt een groot deel van de economie en dat beïnvloedt hoe we de oorlog zien. 

Ze proberen geweld te normaliseren. Het idee van het leger, van het opzettelijk gebruik van geweld, van geweld tegen burgers, alsof er geen alternatieven zijn.

Rond de kerst was ik in het centrum van Londen. Daar, op Oxford Circus, staat een grote Microsoft-winkel. En wat had die in de etalage staan? Een kerstman of kerstboom zou je denken, maar nee, het was een enorme militaire tank. Dat illustreert hoe ze geweld proberen te normaliseren. Het idee van het leger, van het opzettelijk gebruik van geweld, van geweld tegen burgers, alsof er geen alternatieven zijn. Ze maken duidelijk de weg vrij voor iets sinisters en ik herinner mezelf eraan dat ik me niet moet inlaten met al die verhalen van vernietiging. ‘Nee, nee, nee,’ moet ik zeggen. 

Dit heeft betrekking op het andere aspect van ‘rooting’ : je moet hard graven om de liefde te vinden.

Ik hoor verschillende interpretaties van het woord. Mijn interpretatie is zoals ook de hoes van het album suggereert: we zijn als een boom die liefdesfrequenties uit de kosmos ontvangt. Die belichamen we en sturen we via onze wortels de aarde in. Er is een uitwisseling, want wij ontvangen ook liefde en kracht van de aarde. Het is symbiotisch. Als je geaard bent, begrijp je beter waar je vandaan komt. Het is een heilige verbinding die je minder bang of angstig kan maken. 

Dat is, denk ik, wat we als mensen kunnen creëren. We hebben de capaciteit om liefde te belichamen. En als ik ‘liefde’ zeg, bedoel ik niet: ‘Ik ben verliefd op je, jij hoort bij mij en ik bij jou.’ Liefde gaat wat mij betreft niet om bezit. 

Je idee van verbinding verwijst naar een andere politieke lijn in je werk, die voor het eerst verscheen met Stereolab. Op je nieuwe album zing je zowel in het Frans als in het Engels. Muzikaal zijn er nog steeds sporen van Duitse krautrock te horen. Net als bij Stereolab zit er een bepaalde ‘Europeesheid’ in je muziek, of een soort internationalisme, waar ik nieuwsgierig naar ben. Het concept ‘Europa’ is de laatste tijd voortdurend op de proef gesteld, of het nu gaat om Brexit, de oorlog in Oekraïne of de kwaadaardige xenofobie van extreemrechtse partijen.

Dat is waar. Ik stel liefde tegenover angst en eenheid tegenover verdeeldheid. De afgelopen tien jaar heb ik zoveel mensen gesproken die me vertelden dat mijn teksten hun denken hadden veranderd. Dus opeens heb ik zoiets van: wow, ik heb een verantwoordelijkheid met wat ik zeg, want het heeft invloed op bepaalde mensen. Ik ben altijd heel open geweest over mijn politiek, hoewel het soms meer metafysisch is dan ‘hard’ en praktisch.

Voor mij is politiek een terrein dat we als mensen hebben gecreëerd. We kunnen er over dingen debatteren en we kunnen er tegenstrijdige ideeën hebben. Uit onze argumenten komt een stukje waarheid naar voren, of misschien een weg vooruit die de meesten ten goede komt, niet alleen de rijken. Maar het lijkt erop dat zelfs het idee van politiek is verdwenen. Want als je nu ‘politiek’ zegt, denken mensen aan Donald Trump. Een schertsfiguur: Trump is voor mij antipolitiek. Met iemand als hij is er geen ruimte voor debat of uitwisseling van ideeën.

Wat betreft het idee van ‘Europa’… Het is verbazingwekkend, maar ik bedacht me vanmorgen nog dat toen Brexit plaatsvond, dat niet van de ene op de andere dag was. Het duurde twee of drie jaar, waardoor we de illusie kregen dat het misschien helemaal niet zou gebeuren. Vrienden zeiden tegen me: ‘Oh, je verlaat ons. Wat verdrietig.’ Maar het was niet meteen voorbij. We dachten dat we misschien niet zouden vertrekken.

Europa heeft veel zwakke punten. Zo is het vooral gebouwd als een bedrijf dat lobby’s bedient, niet als een vereniging van mensen vóór het belang van mensen. Vrij verkeer van goederen betekent niet vrij verkeer van mensen. Terwijl ze hand in hand zouden moeten gaan.

Jongere generaties willen graag Europees zijn. Maar bedrijven zijn erg boos omdat er zoveel [EU] richtlijnen zijn. Er zijn nogal wat zwakke punten, meestal ontworpen om sterke lobby’s te dienen. Grote bedrijven willen zo veel mogelijk winst maken, en dan heb je extreemrechts dat daarop voortborduurt. ‘Zie je wat die grote bedrijven doen? Luister naar mij. Ik ga jouw belangen beschermen.’ En natuurlijk doen ze dat niet. Ze willen alleen maar aan de macht komen en alles kapotmaken. Het is echt een puinhoop.

Het plan is om alles te privatiseren, maar dit leidt onvermijdelijk tot slechte dienstverlening en chaos. Traditiegetrouw komt er een grote oorlog en dan is het tijd om weer op te bouwen. Laten we deze keer naar een andere uitkomst toewerken!

Als we een stapje terugdoen, dan markeert dit album een evolutie in je politiek. Door wat je hebt gezegd lijkt het duidelijk dat je het marxistische wereldbeeld waar Stereolab zich op beroept, niet helemaal hebt losgelaten. Aan de andere kant heb je je in de loop van je carrière beziggehouden met verschillende linkse elementen, zoals de situationisten en het surrealisme, wat je werk heeft beïnvloed. Kun je daar iets over zeggen, en waar je politieke denken je nu heen leidt?

Ik ben altijd een beetje een vlinder geweest en heb me nooit echt aan één ding gehecht. Ik zou kunnen zeggen dat ik links ben. Maar als je naar Keir Starmer kijkt, die geacht wordt links te zijn… hij bedrijft rechtse politiek.

Mijn politiek komt voort uit een heel intiem deel van mezelf. Het is als een grote brug naar mijn familie, mijn buren, Londen en de maatschappij in het algemeen. Cornelius Castoriadis heeft dit heel goed uitgelegd. De maatschappij vormt ons en wij vormen haar op onze beurt, er is iets circulairs aan. Het is niet allemaal eenrichtingsverkeer, waarbij je ontvangt en niets teruggeeft.

We kunnen onze omgeving veel meer vormgeven als we niet de weg van de angst bewandelen, waarop we gebroken en wanhopig zijn, en waarop de ultrarijken de rijkdom van de wereld stelen en van deze plek een zwijnenstal maken.

Dat is iets wat door alle albums van mij en Stereolab loopt. Het idee dat we veel actievere deelnemers zijn dan men ons wil doen geloven. Rooting for Love wakkert dit idee aan, zodat het een grote vlam wordt. We kunnen onze omgeving veel meer vormgeven als we niet de weg van de angst bewandelen, waarop we gebroken en wanhopig zijn, en waarop de ultrarijken de rijkdom van de wereld stelen en van deze plek een zwijnenstal maken.

Ik denk dat het superbelangrijk is dat we iets kunnen bijdragen, dat we een doel hebben. Stort er iets in, dan ontstaat er iets nieuws. Het is belangrijk om te bedenken wat we nu willen planten voor onze toekomst. Trump gaat dood. De oliemaatschappijen gaan eraan. Er komt een nieuw tijdperk en dat kan in ons voordeel uitpakken. De huidige paradigma’s zullen sterven omdat ze niet duurzaam zijn. En we kunnen actief nieuwe paradigma’s creëren die het welzijn van de meeste levende wezens dienen.

Je hebt het over grote problemen, maar zie jij een band of singer-songwriter zoals jij zo’n verandering leiden? Om een snelle analogie te trekken: Lenin legde de nadruk op de partij als politieke voorhoede. Zie jij bands als Stereolab en soortgelijke kunstprojecten een vergelijkbare rol spelen, als culturele voorhoede voor maatschappelijke verandering?

Nee, nee, nee. Dat is het idee van de verlosser die van buiten komt. Terwijl een grote, verlossende verschuiving vanuit onszelf komt. Dit is waar gnosis om de hoek komt kijken. Ken jezelf, neem het bezit over jezelf en houd van jezelf, zelfs van de meest onacceptabele delen. Verwacht niet langer dat verlossers van buitenaf komen, wat veel rechtse mensen geloven. Neem al je macht in eigen hand, geef die niet aan degene die het hardst schreeuwt.

Ik zie dat veel mensen dit begrijpen. Alsof het kwartje valt. Ze kunnen het niet van buitenaf verwachten, maar weten dat ze een actieve rol moeten gaan spelen. Dat is een grote, grote verschuiving.

Laetitia Sadier is muzikant en een van de oprichters van Stereolab

Christopher J. Lee werkt via het Bard Prison Initiative als universitair docent in New Yorkse gevangenissen. Daarnaast is hij redacteur van het wetenschappelijke tijdschrift voor Zuid-Afrika studies Safundi.

Abonneer je voor €20 en krijg toegang tot alle artikelen of voor €30 en ontvang dit jaar twee nummers op papier